Panorama zaandam by Tilemahos Efthimiadis



Seizoen­sar­beid en arbei­dsmi­gratie zijn van alle tij­den. Al in de 17e eeuw was het geen uit­zon­der­ing dat mensen van over de grens werk­ten in de indus­trie van de Zaanstreek. Ook vluchtelin­gen voor het intol­er­ante beleid van de Katholieken hebben een aan­deel gehad in de wel­vaart van de Gouden Eeuw van­wege de ken­nis en nijver­heid die zij mee­brachten. De aan­leg van het Noordzeekanaal, weer een hele tijd later, trok ook buiten­landse arbei­ders naar deze streek.
In de jaren vijftig van de vorige eeuw emi­greer­den een groot aan­tal Ned­er­lan­ders met (finan­ciële) steun van de regering naar Canada, Verenigde Staten, Aus­tralië, Nieuw-​Zeeland, Brazilië en Zuid-​Afrika. De radio en het Poly­goon jour­naal besteed­den aan­dacht aan de grote economis­che voorde­len van een ver­huiz­ing over de gren­zen. Men ging op zoek naar het paradijs.

Het aan­tal arbei­ders dat nodig was voor de pro­duc­tie van onder andere de lev­ens­mid­de­lenin­dus­trie in Zaan­dam lei­dde ertoe dat arbei­ders van elders wer­den uitgen­odigd. Grote bedri­jven gin­gen op zoek naar goed­kope krachten, voor­namelijk man­nen, in andere lan­den en ontvin­gen ze met open armen. De peri­ode 18701970 wordt in de Canon van de Zaanstreek de Pro­visiekast genoemd. In 1960 werd een overeenkomst ges­loten door de over­heid met Italië en in 1961 met Spanje. In die peri­ode lieten bijvoor­beeld Albert Heijn en ADM Scheeps­bouw wonin­gen bouwen in Zaandam-​Zuid, zoals de zoge­naamde Spaghet­ti­flat waar Daniela Tasca een boek over schreef. In 2007 ver­scheen de gelijk­namige doc­u­men­taire over de “Ital­i­aanse” flat in de Clusiusstraat.

Na de Tweede Werel­door­log, in de jaren van de wederop­bouw, waren weer veel arbei­ders nodig. Men ging er van uit dat de man­nen niet lang zouden bli­jven. In 1964 sloot de Ned­er­landse regering een werv­ingsovereenkomst met (het gro­ten­deels Azi­atis­che) Turk­ije en in 1969 met het Afrikaanse Marokko. In 1968 ontstond door fusie de Sticht­ing Begelei­d­ing Buiten­landse Werkne­mers Zaanstreek. Toen de regel­gev­ing voor tijdelijke arbei­dsmi­gratie strenger werd in de jaren zeventig na de oliecri­sis lieten mensen gezinsle­den overkomen. Het heen en weer pen­de­len voor alleen werk was toen bemoeilijkt.

In 1979 werd door het Kabi­net Van Agt-​Wiegel besloten dat geves­tigde migranten en Ned­er­lan­ders zo veel mogelijk gelijk moesten wor­den behan­deld. Daarom hoef­den migranten, net als Ned­er­lan­ders, niet meer aan een inkomen­seis te vol­doen om met hun gezin te wor­den herenigd.
Werkgev­ers waren ver­ant­wo­ordelijk voor huisvest­ing, zoals Bruynzeel voor hun werkne­mers uit Turkije.

CanonuranTüran Gül (19401997), jour­nal­ist en gas­tar­bei­der, schreef in zijn col­umn Rozen­tuin in de Typhoon over de Turkse gemeen­schap in Zaan­dam. Vanzelf­sprek­end namen nieuwkomers van toen hun lev­ensover­tuig­ing mee en als gevolg daar­van opende de Sul­tan Ahmet Moskee in 1994 de deuren. Des­ti­jds was de moskee met 1500 m2 één van de groot­ste van West-​Europa. Er is een gebed­sruimte, een zaal voor even­e­menten, klaslokalen en een kan­tine als ont­moet­ingsplaats. Inmid­dels gaan meer mensen die in Zaan­dam wonen de stad uit, dan dat er naar­toe komen om te werken. Sinds 2004 geldt het vrije ver­keer van werkne­mers bin­nen de Europese Unie.

De jonge­man­nen van de jaren vijftig hebben nu de leeftijd van opa’s gekre­gen en hun eventuele kinderen en kleinkinderen groeien op in de heden­daagse mul­ti­cul­turele samen­lev­ing. Iemands achter­grond heeft altijd invloed op zijn of haar leven. In moeil­ijke economis­che tij­den, zoals nu met de coro­nacri­sis, is het voor alle jon­geren van belang erbij te horen en verbind­ing te maken. Kleinkinderen die het pri­mair of voort­gezet onder­wijs vol­gen willen straks werken, wonen, leven en liefhebben ongeacht waar hun opa van­daan komt. De term gas­tar­bei­der is natu­urlijk hopeloos ver­oud­erd en maakt deel uit van de (Zaanse) his­to­rie. Als je in Zaan­dam woont, ben je een Zaandammer.

Bron: Delpher, Wikipedia, Canon van Ned­er­land, GAZ, De Spaghet­ti­flat (ISBN 9789078381372), www​.vijfeeuwen​mi​gratie​.nl www​.geschiedenis​beleven​.nl https://iisg.amsterdam/nl

Aan­geleverde foto’s


Joomla tem­plates by a4joomla