Panorama zaandam by Tilemahos Efthimiadis

Na haar katholieke lagere school koos ze voor het open­bare Gemeen­telijk Lyceum in Zaan­dam; ze koos voor het Gym­na­sium. Ze had het geluk twee inspir­erende docen­ten te tre­f­fen. Eén die haar de liefde voor klassieke talen en filosofie bijbracht en de ander een ler­aar geschiede­nis met linkse ideeën. Ze kende de Rus­sis­che schri­jvers Tol­stoj en Dos­to­jevski, die had ze al in de gemeen­telijke bib­lio­theek gelezen.

Als tegen­wicht voor alle wereldse zaken die ze als katholiek op het open­baar lyceum te ver­w­erken kreeg, had ze weke­lijks con­tact met haar tien jaar oud­ere zus Cor die in een klooster was inge­tre­den. De bedoel­ing was gods­di­en­s­tles maar de grote waarde van dit con­tact was een uit­laatk­lep die ze ner­gens anders had.

Na haar ein­dex­a­men in 1933 wilde ze Frans gaan stud­eren maar daar was het geld niet voor en boven­dien was er weinig kans op een baan. Daarom koos ze voor klassieke talen met een mod­erne taal als bij­vak en dat werd Rus­sisch. Ze had het geluk col­lege te kun­nen vol­gen bij prof. Becker die in 1913 vanuit Rus­land naar Ned­er­land was gekomen en in 1930 een aanstelling kreeg als bij­zon­der hoogler­aar Oos­t­eu­ropese geschiede­nis. Daar­naast gaf hij Rus­sis­che taal– en letterkunde.

Jeanne werkt, na haar doc­tor­aal, enige tijd in de Uni­ver­siteits Bib­lio­theek en geeft bijles; de baan­t­jes waren schaars. Nadat ze op een school als docent was ingevallen bleek haar liefde voor het les­geven. Haar zuster Cor gaf les in klassieke talen op een meis­jes­lyceum in Haar­lem en Jeanne trekt in 1941 bij haar in en bli­jft lessen vol­gen bij prof. Becker. Daar ont­moet ze Etty Hille­sum die niet wilde onder­duiken en koos om vri­jwillig naar West­er­bork te gaan om oud­ere Joodse gevan­genen te ver­zor­gen. Haar dood en die van velen deed haar besef­fen dat ze iets van haar leven moest maken zoals trouwen en kinderen krijgen.

Ze geeft nog steeds les in Haar­lem en volgt lessen bij Becker bij wie het sinds 1945 mogelijk was doc­tor­aal exa­men te doen in de Rus­sis­che taal– en let­terkunde. Er was, sinds de gewi­jzigde poli­tieke sit­u­atie na de oor­log veel belang­stelling voor Russisch.

Liedmeier03Tij­dens deze studie leert ze Jan van der Eng ken­nen en de vriend­schap groeit uit tot een relatie. Ze trouwen in 1953 en vertrekken samen naar Par­ijs om onder­zoek te doen. Ze wil haar dis­ser­tatie doen over Rus­sis­che schrijvers.

Foto: Jeanne en haar man Jan in 1953

Haar man Jan pro­moveert in 1957 op een proef­schrift over Dos­to­jevski en kri­jgt een benoem­ing in Utrecht. In 1959 pro­moveert ook Jeanne op een proef­schrift over Rus­sis­che schri­jvers in de peri­ode 19171953. Het werd in het Engels ver­taald en kreeg goede kri­tieken. Na de dood van Stalin werd er vanuit de Sovjet-​Unie meer con­tact met het Westen gezocht en Jan en Jeanne bezochten in 1958 een con­gres in Moskou.

In 1965 kri­jgt Jeanne het ver­zoek in Utrecht aan het Slavisch Insti­tuut les te geven in mod­erne Rus­sis­che lit­er­atuur en een jaar later volgt een­zelfde ver­zoek uit Ams­ter­dam. Haar belang­stelling gaat vooral uit naar schri­jvers en dichters die de rev­o­lu­tie van nabij had­den meege­maakt zoals Anna Achma­tova en Osip Man­del­stam. Door de bezoeken aan de schri­jvers uit de Sovjet-​Unie werd con­tact gelegd met Nad­jezdja Man­del­stam, een schri­jf­ster die tot de dis­si­den­ten beho­orde en die als een con­tact­punt fungeerde voor de bezoek­ers uit Hol­land en de schri­jvers die met cen­suur te maken hadden.

Om hun een plek te geven waar zij hun geschriften kon­den pub­liceren richtte Jan van der Eng het tijd­schrift ‘Russ­ian Lit­er­a­ture’ op. Dit bood hun tevens enige bescherming omdat hun naam nu bek­end was gewor­den in de wereld buiten de Sovjet-​Unie. Liedmeier04In die wereld waar op bezoek­ers gelet wordt probeer­den Jan en Jeanne aan die aan­dacht te ontsnap­pen door met de auto en tent door het land te trekken. Dat viel natu­urlijk op, maar zo kon je niet wor­den afgeluis­terd. Toen de autoriteiten duidelijk werd wat de beteke­nis van het blad was werd het in de Sovjet-​Unie ver­bo­den en werd Jan tot niet gewen­ste per­soon verk­laard; hij mocht het land niet meer in.

Foto: Het echt­paar met een medewerker

Ze bleven de schri­jvers vol­gen en waar nodig helpen, ook na hun pen­sioner­ing. Als cadeau voor hun 40-​jarig huwelijk brachten ze geld bij elkaar voor een huis­arts in Moskou. Jan van der Eng over­leed in 2001 en Jeanne bleef zelf­s­tandig wonen in Bilthoven. Ze heeft altijd met veel belang­stelling de ontwik­kelin­gen in de Slavis­che lit­er­atuur gevolgd. Ze over­leed op 22 jan­u­ari 2017 op haar 102e ver­jaardag. Haar uit­vaart had ze tot in de pun­t­jes geregeld.

Foto’s: Trouw

Joomla tem­plates by a4joomla