Panorama zaandam by Tilemahos Efthimiadis

De ver­sierde loco­motief met span­doek “Op! naar een OVERDEKTE in ZAAN­LAND” (De Zaan­lan­der van 11 novem­ber 1932)

De inwon­ers van de Zaanstreek wilden dol­graag een eigen overdekt Sport­fond­sen­bad. Jan Schoe­maker van het Zaan­landse opricht­ingscomité bedacht een pro­pa­gan­das­tunt: het leek hem een goed idee om de inwon­ers te laten meemaken: “Hoe het in de Zaanstreek kon zijn om een eigen Sport­fond­sen­bad te hebben”. Daar­toe zou op don­derdag 10 novem­ber 1932 een Sport­fond­se­navond in het Ams­ter­damse Sportfondsenbad-​Oost wor­den geor­gan­iseerd. Per extra trein zou wor­den afgereisd naar Ams­ter­dam. Voor een retour inclusief toe­gang hoefde slechts 30 cent wor­den betaald.

Sportfonds2 Sportfonds3


Ode aan de Sport­fond­sen­trein en het Sport­fond­sen­bad (De Zaan­lan­der van 7 novem­ber 1932).

Spe­ciale Sport­fond­sen­trein
Met de NS werd afge­spro­ken dat er een extra trein met de tre­f­fende naam Sport­fond­sen­trein zou wor­den ingezet. De organ­isatie gaf, na enige aarzel­ing, een garantie af voor min­i­maal 500 deel­ne­mers. Na pub­li­catie van een cir­cu­laire van NV De Sport­fond­sen ging het hard; bin­nen enkele dagen waren de eerste 500 kaarten verkocht. Weer enkele dagen later stond de teller al op 1000 kaarten. Van de derde verkoopronde bleven er slechts 40 kaarten over.

De spe­ciale trein arriveerde prachtig op tijd op sta­tion Wormerveer, zodat er gele­gen­heid was de loco­motief te ver­sieren met slingers, bloe­men en een enorm pro­pa­gan­da­doek met de tekst: “Op! naar een OVERDEKTE in ZAAN­LAND”. De eerste 170 per­so­nen moesten hier voorin de trein stap­pen, omdat de Zaanse per­rons niet berek­end waren op een trein met zoveel wag­ons. De tweede stop was bij sta­tion Koog aan de Zaan en Bloemwijk waar 310 zwem­liefheb­bers instapten, gevolgd door sta­tion Zaan­dam waar bijna 1000 ent­hou­si­astelin­gen klaarston­den.

Zaanse invasie in Ams­ter­dam
Rond 19.30 uur arriveerde de trein op sta­tion Amsterdam-​Muiderpoort. Onder muzikale begelei­d­ing van Muziekv­erenig­ing Oost­er­park vertrok de Zaanse invasie ver­vol­gens onder poli­tiebegelei­d­ing richt­ing het Sport­fond­sen­bad, waar het ver­keer op het drukke ver­keer­spunt bij het zwem­bad even moest wor­den stil­gelegd. Ver­vol­gens duurde het nog 20 minuten voor­dat de 1460 Zaankan­ters de ingang waren gepasseerd.

Een­maal bin­nen vond iedereen een goede plaats vol­gens het ver­slag in dag­blad De Zaan­lan­der: “En al spoedig was het gehele audi­to­rium in extase over de schit­terende inricht­ing van de bad­in­richt­ing. Er heer­ste een zwoele tem­per­atuur, zodat de zwem­mers en zwem­sters, die zich spoedig daarop in bad­kos­tuum ver­toon­den, te beni­j­den waren. Deze omstandigheid deed echter het aspect van het geheel een echt zomers idee aannemen.”

Zaanse gas­ten welkom!
Voor­dat het avond­vul­lende pro­gramma van start ging, nam Han Bieren­broodspot, directeur van de NV Sport­fond­sen, het woord. Namens het bestuur bracht hij een hartelijk woord van welkom uit aan de Zaanse gas­ten. Hij ref­er­eerde aan de goed bezochte serie lezin­gen die hij afgelopen mei in de Zaanstreek had gegeven. Toch had hij niet verwacht dat er voor deze avond zo’n enorme belang­stelling zou zijn: “Het is een over­tu­igend bewijs dat de Zaanstreek behoefte heeft aan een Sport­fond­sen­bad.” Bieren­broodspot was er van over­tu­igd dat de Zaanstreek niet lang meer op een Sport­fond­sen­bad zou hoeven wachten. De prak­tijk zou echter anders uitwijzen.

Ver­vol­gens greep Harry Visser, voorzit­ter van de afdel­ing Zaan­land van de NV De Sport­fond­sen, deze gele­gen­heid aan om iedereen te bedanken die de excur­sie mogelijk had gemaakt. Na ieder bedankje klonk een hartelijk applaus van algemene instem­ming. Tot slot stim­uleerde de spreker de aan­wezi­gen nog eens om deel te nemen aan het spaaraan­de­lenkap­i­taal. Inmid­dels werd het hoog tijd voor het wedstrijdprogramma.

Sportfonds4Wed­stri­jd­pro­gramma
Ein­delijk kon dan het avond­pro­gramma echt van start gaan. Als eerste was er een span­nende Zweedse estafette tussen aspi­ran­ten Nep­tunus (Zaan­dam) en Nereus (Zaandijk), gevolgd door een serie 100 m. vrije slag. Eén van de hoogtepun­ten van de avond was de water­polowed­strijd Nereus-​Neptunus, die eindigde in een 31 over­win­ning voor Nereus.

De tri­bune van Sportfondsenbad-​Oost tij­dens wed­stri­j­den op een zater­da­gavond (uit: Sport­fond­sen­spiegel 19231962)

Ver­vol­gens was het de beurt aan de Zaan­damsche Red­dings­bri­gade die een demon­stratie zwem­mend red­den gaf, ver­schil­lende bevri­jd­ings­grepen liet zien, eve­nals ver­schil­lende ver­vo­ers­grepen. Aanslui­tend had de Red­dings­bri­gade een ver­rass­ing in petto in de vorm van een komis­che water­pan­tomime. Besloten werd met een slim uitgedachte reclame in de vorm van de slo­gan: “Wordt spaarder Sport­fond­sen Zaanland.”

Fam­i­liezwem­men als hoogtepunt
Het moment waar alle zwem­mers op had­den gewacht, brak nu aan: het fam­i­liezwem­men. De Zaanse fam­i­lie van maar liefst 550 per­so­nen nam bezit van het bassin van 25 x 15 m: “Van 10 tot 60 jaar, dus in niet min­der dan drie gen­er­aties, genoot men de sen­satie om op een novem­berdag een heer­lijk baan­tje te trekken.” Veel te snel echter was het spek­takel ten einde, want om 22.55 uur zou de trein weer richt­ing de Zaanstreek vertrekken. Maar eerst nog wer­den er onder lei­d­ing van de chef-​badmeester geza­men­lijk zee­gol­ven veroorza­akt, wat voor een enorme opwind­ing zorgde.
Sportfonds5Onder­tussen kon­den de andere aan­wezi­gen een kijkje nemen in de inge­wan­den van het gebouw, waar onder andere een luchtververs­ingsin­stal­latie werd bekeken die gezuiverde en gedroogde lucht op ver­schil­lende plaat­sen het gebouw inblaast. Men was bij­zon­der onder de indruk van de was­ruimte en de tech­nis­che instal­latie met ver­warm­ings­ke­tels, reinig­ingsin­stal­laties, pom­pen en boil­ers. “Men heeft geen idee als men boven genoeglijk in het groene bassin zwemt, welke geweldige arbeid ver­richt wordt om het zwem­men zo aan­ge­naam, zo doel­matig en zo hygiënisch mogelijk te maken.”

Zo moet het fam­i­liezwem­men er ongeveer hebben uit­gezien. Dit zijn Zwolse spaarders en hun fam­i­lie tij­dens een excur­sie naar Sportfondsenbad-​Oost (uit: Sport­fond­sen­spiegel 19231962)

Sportfonds6Na afloop wan­delde men weer terug naar het sta­tion, waar voldaan over de excur­sie de trein terug naar huis werd genomen. Enkele dagen na de excur­sie vol­gde in dag­blad De Zaan­lan­der een enquête van het organ­is­erende comité. Eén van de vra­gen was: “Gevoelt u iets voor een tweede excur­sie?” Er moeten haast wel een groot aan­tal posi­tieve reac­ties op deze vraag zijn bin­nengekomen, want op zater­dag 25 maart 1933 werd aangekondigd dat er de vol­gende don­derdag een tweede excur­sie met de Sport­fond­sen­trein naar Ams­ter­dam zou wor­den geor­gan­iseerd. Hier­aan kon­den deze keer max­i­maal 1000 belang­stel­len­den deelnemen.

Werd het Sport­fond­sen­bad uitein­delijk gere­aliseerd?
Het ent­hou­si­asme waarmee Bieren­broodspot had aangekondigd dat er snel een Sport­fond­sen­bad in de Zaanstreek zou wor­den gebouwd, moest flink wor­den getem­perd. Net als bij Sportfondsenbad-​Noord in Rot­ter­dam moest er eerst nog een moeizame weg wor­den afgelegd en was het met recht een kwestie van lange adem. Gelukkig kwam daarin snel veran­der­ing toen Joris In ‘t Veld in 1938 als burge­meester aantrad.

De belan­grijk­ste stru­ikelpun­ten wer­den nu opgelost, zodat op acht mei 1939 de eerste paal de grond in ging en op 22 juli de eerste steen werd gelegd.

Sportfonds7 Sportfonds8

Foto links:
Eerste steen­leg­ging op 22 juli 1939 (Rein van Houten, Koog aan de Zaan/​Gemeentearchief Zaanstad)

Foto rechts:
De ijz­eren span­ten van de dakbe­dekking wor­den aaneengevoegd (De Zaan­lan­der van 15 sep­tem­ber 1939)

Sportfonds9 Sportfonds10


Het sport­fond­sen­bad nadert zijn voltooi­ing (Gemeen­tearchief Zaanstad, novem­ber 1939) Foto rechts: Het voltooide zwem­bad in 1940.

Burge­meester In ‘t Veld opent offi­cieel de Zaanse Overdekte als een uit­ing van Burg­erzin en Samen­werk­ing (De Zaan­lan­der van 6 april 1940)

Na het oplossen van enkele laat­ste manke­menten en de open­ing had de Zaanstreek een maand voor het uit­breken van de Tweede Werel­door­log in 1940 nu ein­delijk zijn Overdekte.

Sportfonds12


Einde van een tijd­perk
Het zwem­bad werd in 1973 ingri­jpend geren­oveerd, maar op 1 jan­u­ari 1995 viel het doek voor het inmid­dels 55-​jarige bad. In de peri­ode daarna stond het bad lange tijd leeg. In 2002 werd het bezet door krak­ers. In 2012 werd het com­plex verkocht aan pro­jec­ton­twikke­laar J.H. Bakker, die het bad al eerder in 1994 had gekocht, maar die twee jaar later fail­liet ging. Bakker wilde er een mul­ti­func­tion­eel gezond­hei­d­s­cen­trum van maken. maar ging in 2016 opnieuw fail­liet . Aanslui­tend werd het pand in 2017 opnieuw gekraakt. Inmid­dels was het in Ams­ter­damse School-​stijl gebouwde pand flink verpauperd.

Sportfonds13Gelukkig kwam er toch nog goed nieuws voor het mon­u­men­tale pand: pro­jec­ton­twikke­laar Bakker lanceerde een plan om het gemeen­telijke mon­u­ment volledig in oude staat terug te bren­gen en ver­vol­gens te trans­formeren tot een apparte­menten­com­plex met twaalf apparte­menten en ver­schil­lende kan­toren. Dit keer lukte het de pro­jec­ton­twikke­laar wel. Het volledig geren­oveerde com­plex werd in 2019 opgeleverd.

Dit artikel is geschreven door Ron Wes­sels en is eerder gepub­liceerd op zijn web­site www​.lezen​overzwem​men​.nl Op deze web­site schri­jft Ron over actuele en his­torische onder­w­er­pen rond zwem­men en de zwem­sport in Nederland.

Foto’s: Gemeen­tearchief Zaanstad, dag­blad De Zaan­lan­der, Sport­fond­sen­spiegel 19231962, eigen foto.


Joomla tem­plates by a4joomla