Panorama zaandam by Tilemahos Efthimiadis

Tour de Zaan van 1957
Van onze redac­tie, Ruud Mei­jns

1957, is het jaar dat de AOW in werk­ing trad en koningin Juliana Zaan­dam bezocht. Het is het jaar dat op de Zuid­dijk een over­steek­plaats met oranje knip­per­bol werd geplaatst. Maar 1957 was ook het jaar van de Eerste Tour de Zaan.

TourdeZaan1De Tour de Zaan was een fiet­sto­er­tocht voor jon­gens van 12 tot en met 14 jaar die in 1957 van 12 t.m. 17 augus­tus werd gehouden. De organ­isator was de 25 jarige Cees van den Kom­mer die zijn inspi­ratie opdeed bij de Haar­lemse “Muggen­ronde”. Van den Kom­mer organ­iseerde dit in zijn vrije tijd.

TourdeZaan2

Cees werkte overdag op kan­toor bij Hille Brood– en beschuit­fab­riek. In 1959 maakte hij de over­stap naar dag­blad De Typhoon. Het is een hele onderne­m­ing want de deel­ne­mers kri­j­gen alle­maal een shirtje en er moeten genoeg gele tru­ien zijn voor de dag-​winnaars. Boven­dien moet voor alle zes­tig deel­ne­mers eten wor­den geregeld en aan het eind van de dag moet er een slaap­plek zijn. Voor onder­weg is er een wagen met pro­viand die ook dienst kan doen als bezemwa­gen. Uit­vallers gaan niet naar huis maar bli­jven bij de tour tot de fin­ish. Er waren ruim twaalf begelei­ders. Het was het begin van een serie van 5 Tours, van 1957 tot en met 1961 die hij organ­iseerde met de trouwe hulp van zijn vader en broer.

Foto: Cees Van den Kom­mer

De ‘Grote’ Tour de France leefde enorm in ons land, mensen zaten gek­luis­terd aan de radio om via de com­mentaren van Jan Cot­taar te horen hoe het met de Ned­er­landse ren­ners ging. Van TV– uitzendin­gen van etappes is nog geen sprake. In 1957 telt Ned­er­land ruim hon­derd­duizend tele­visi­etoestellen en de tele­visiezendtijd is ongeveer tien uur per week. Radio dus.

Het doel is om een groep jon­gens bezig te houden tij­dens de grote vakantie. Tij­dens de lange zomer­vakantie zouden de jon­gens tenslotte alleen maar “kat­tenkwaad” uithalen was zo de gedachte bij de oud­ere gen­er­atie. Van den Kom­mer bedacht daarop de Tour de Zaan. De jon­gens kun­nen door extra inspan­nin­gen vooraf aan de tour extra pun­ten ver­di­enen en wie de meeste extra pun­ten heeft start in de gele trui.

TourdeZaan3De 10 ploe­gen voor deze eerste tour waren al samengesteld en wor­den gespon­sord door het Zaanse bedri­jf­sleven. Die zor­gen voor enige finan­ciële steun aan de tour en de jon­gens. Hoewel men zich geen al te grote voorstelling moet maken van de spon­sor­ing. De bedri­jven die een ploeg onder­s­te­unen zijn De Typhoon, Cacoa de Zaan, Hille, Honig, Lassie, Wes­sa­nen, Van Gelder & Z’n., Gazelle, Simon de Wit en Albert Heijn. Dag­blad de Typhoon stu­urt een jonge ver­slaggever, Robert de Jong, mee. De begrot­ing ligt rond de f 3.000,– en een deel is al door spon­soren bijeen gebracht. De jon­gens, de oud­ers natu­urlijk, betalen ook een kleinigheid.
Van den Kom­mer met een aan­tal deelnemers.

In de voor­berei­d­ing wordt een kran­tje ver­spreid onder de naam “De Gele Trui”.

TourdeZaan4

De Tour
Het wordt een fiet­stocht door Ned­er­land in de week van 12 tot en met 17 augus­tus. Het gaat geen hardri­jwed­strijd wor­den, maar aan het eind van elk tra­ject zal een puzzel­rit of wed­strijd met sprint en zelfs een ‘bergrit’ wor­den gehouden voor extra pun­ten om te bepalen wie de gele trui voor de vol­gende dag kri­jgt omgehangen.

Tij­dens de voor­berei­d­ing zijn extra activiteiten ontwikkeld om de tour­pot nog te spekken. Zo wordt in Zaandijk tij­dens de voet­bal­in­ter­land tegen Oost­en­rijk door elke TV kijker die bij een ander op TV de wed­strijd kijkt een kwartje in de pot gestopt. En de ploeg van de Zaandijkse Pedaal­rid­ders doet van alles om geld bij elkaar te kri­j­gen voor een blinde gelei­de­hond; ook een goed doel.

De tien ploe­gen kwa­men op 21 juli in de kan­tine van Cacao de Zaan bijeen om met elkaar ken­nis te maken en te horen hoe de tocht zal ver­lopen. Hier bleek dat enkele jon­gens nog geen fiets hebben die aan de eisen vol­doet want er mogen geen ver­snellin­gen wor­den gebruikt. Om er hele­maal zeker van te zijn dat iedereen gezond aan de start ver­schi­jnt raadt Van den Kom­mer de oud­ers aan even met de huis­arts te overleggen.

De eerste Tour de Zaan zal in zes etappes wor­den verre­den. De Kep­pler­straat waar eerst de start gep­land stond kon niet gebruikt wor­den, dat wordt nu de Prunus­laan in Zaandijk. De Kep­pler­straat zal wel de fin­ish van de tocht zijn en de plek voor de pri­j­suit­reik­ing aan de win­naars.
TourdeZaan51. Maandag. De start is nu op de Prunus­laan in Zaandijk en gaat via Alk­maar naar Den Helder. Daar wordt medew­erk­ing ver­leend door wiel­erverenig­ing DOK voor een sprint­wed­strijd. Dan is het eten en slapen.

2. Dins­dag. De tweede dag gaat het van Den Helder via de Afs­luit­dijk langs Makkum naar Balk. ’s Avonds is daar nog een hand­i­caprace op het ter­rein van sportv­erenig­ing “Balk Vooruit”.

3. Woens­dag. Van Balk gaat het door de Noor­doost­polder naar Wezep en de Leemkulle in Hat­tum. Daar wordt een bergrit gere­den. Er wordt hier ges­lapen in tenten.

4. Don­derdag. Er wordt om half elf ges­tart en de tocht gaat door de bossen richt­ing het Inter­na­tionale Jeugd­cen­trum de Harskamp. Daar wordt nog een ploegen-​cyclocross gehouden.

5. Vri­jdag. Dan gaat de rit naar Tien­hoven (gemeente Maar­se­veen) waar de jon­gens een ‘echte Hol­landse pot’ wacht klaar gemaakt door dhr. G. Degen van ’t Kikkertje. Daar zal nog een afs­tand­srace gere­den wor­den voor de extra punten.

6. Zater­dag. Richt­ing Zaanstreek. Door de Vecht­streek naar Buiten­huizen waar de pont over het kanaal wordt genomen en dan een tocht door de hele Zaanstreek te begin­nen in Krom­me­nie naar Zaan­dam voor de fin­ish in de Kepplerstraat.

TourdeZaan6De eerste gele tru­idrager in 1957 was Louis Wel­ters die op de foto het tri­cot kri­jgt omge­hangen door wethouder Hille ter­wijl organ­isator Van den Kom­mer met bloe­men toekijkt.

Het werd de gewoonte dat de bloe­men die de win­naars ontvin­gen naar ver­zorg­ing­ste­huizen gin­gen. Ook dat was één van die maatschap­pelijke zaken waar door de organ­isatie aan was gedacht.

Start
De hele kar­avaan staat klaar en wacht op het startschot dat gegeven zal wor­den door wnd. Korp­schef Van Her­waar­den. Er wachten hen 420 kilo­me­ters. Louis Wel­ters vertrok als eerste in de gele trui. Hij had zich bij­zon­der ver­di­en­stelijk gemaakt voor het vullen van de tourpot.

TourdeZaan7

Voor iedereen, voor rijders, organ­isator Van den Kom­mer en zijn medew­erk­ers is het een exper­i­ment en veel zal afhangen van hoe de tocht ver­loopt. Maar al snel blijkt dat er veel belang­stelling van het pub­liek is. Bij de meeste aankom­st­plaat­sen zijn Zaankan­ters die in de buurt op vakantie zijn aan­wezig omdat zij dit wel eens van nabij willen zien. Vriendin­nen komen samen naar die jonge coureurs kijken wat heel wat rooie konen en gegiechel veroorza­akt. Er wor­den heel wat handtekenin­gen gezet.

TourdeZaan8De slaap­plaat­sen zijn een avon­tuur op zichzelf. Voor jon­gens die gewoon zijn om in een com­fort­a­bel bedje te slapen is een boerderij met balen hooi een hele veran­der­ing. Voor­dat de slaapza­kken zijn uit­gerold wil het wel eens tot een hooi– of kus­sen­gevecht komen.

Maar de dagelijkse inspan­nin­gen zorgden er wel voor dat de hele meute snel lag te ronken. Dan de vol­gende dag wassen, aan­kle­den, eten en weer op de fiets.

De inspan­nin­gen om wat extra pun­ten te ver­di­enen na de rit beston­den uit bijvoor­beeld een hand­i­caprace waar­bij om paalt­jes heen gefi­etst moest wor­den of een echte “bergrit” die op de Veluwe werd gehouden. In deze “Leemkuhle” was het vooral het rulle zand dat de deel­ne­mers parten speelde. Er waren in de eerste tour ook slechte dagen dat het goot van de regen, dat de auto voor de pro­viand kwam vast te zit­ten op de bosweg.
TourdeZaan9

Maar het weer heb je niet in de hand, zelfs ome Cees van den Kom­mer niet. De vijfde dag van Hard­en­berg naar Maars­seveen gin­gen de hemel­sluizen echt open. De wegen in de bossen bleken onbe­gaan­baar. De pro­viand­wa­gen kwam zelfs vast te zit­ten en moest wor­den losgetrokken.

Uit nood ver­liet men de bossen en reed de kar­avaan op de open­bare weg. Door­weekt kwam men in Maarssen aan. Het plaat­selijke muziekko­rps werd afbesteld want muzikale omli­jst­ing had geen zin in deze omstandighe­den.
Elke dag kwam de hele groep weer dichter­bij de thuishaven. De laat­ste etappe was droog zodat de ren­ners weer een keertje hun broodje kon­den gebruiken in de open­lucht.
Bij Buiten­huizen ston­den al oud­ers op hun jon­gens te wachten.

TourdeZaan10 Fred Zee­man kon hier al even de felic­i­taties van zijn zusje in ont­vangst nemen, maar hij had nog een paar kilo­me­ter te gaan. Via Assendelft ging het naar Krom­me­nie en van­daar naar Zaandam.

Het werd een zege­tocht door de Zaanse dor­pen want overal ston­den mensen te wachten op de tourkar­avaan. Winkels liepen leeg, mensen hin­gen met hun foto­toes­tel uit het raam.

Tussen half vier en vier uur had DTS nog een indi­vidu­ele tij­drit geor­gan­iseerd. Het werd alle­maal wat moeil­ijk gemaakt omdat de regen zich weer liet zien en op tijd rem­men er niet makke­lijker op werd. Jan Visser maakte de snel­ste tijd en hij kreeg als beloning een zoen van de burge­meester van het meis­jes­dorp Tini Hold­en­dorp. Wethouder Hille, die ook al bij de start aan­wezig was geweest mocht nu de eind­win­naar van de tour, Rudi Plomp in de stromende regen feliciteren met zijn overwinning.

’s Avonds was er een feestelijke afs­luit­ing van de tocht in de kan­tine van Cacao de Zaan waar­bij ook de fam­i­lie van de ren­ners aan­wezig was. Rudi Plomp ontv­ing voor zijn eerste plaats een prachtige lauw­erkrans, een beker en een foto­toes­tel. Ook op het ereschavot kwa­men Jan Visser als tweede en Klaas Land­man als derde. Voor alle deel­ne­mers waren er boeken, ban­den en kilometertellers.

Ook de organ­isator van de Tour de Zaan Ome Cees van den Kom­mer werd niet ver­geten. Namens de oud­ers sprak mevrouw Rei­hard. “Het was een zware opgaaf. Maar er mag dan veel regen zijn gevallen, je hebt de jon­gens de zon in hun harten doen schi­j­nen’, besloot ze haar toe­spraak. Van de Kom­mer ontv­ing een staande schemer­lamp als dank voor zijn inspan­ning. Ook zijn moeder en zijn ver­loofde wer­den in het dankwo­ord betrokken.

Toen was het tijd dat Ome Cees zelf het woord nam en hij wilde wel kwijt dat de lof die hem werd toegezwaaid gedeeld moest wor­den met zijn staf; Henk van den Kom­mer, Jan Boe­lens, Dick van ’t Ent, Jan van Biljouw, Ger­rit de Lange, Muus van Hei­jnin­gen en de beide jour­nal­is­ten ‚De Jong en De Jong’. Tenslotte ging Van den Kom­mer op de schoud­ers waar­bij de ren­ners riepen: “Hij heeft hoogtevrees!”

Ploe­gen

1. Typhoon
2. Cacao de Zaan
3. Hille
4. Honig
5. Lassie

6. Wes­sa­nen
7. Van Gelder & Z’n.
8. Simon de Wit
9. Gazelle
10. Albert Heijn

Indi­videel
1. Rudi Plomp
2. Jan Visser
3. Klaas Land­man

Bron: Archief Cees van den Kom­mer, kran­ten gemeen­tearchief Zaanstad
* Helaas waren van de eerste tour de Zaan geen foto’s te vin­den dus hebben we gebruik moeten maken van uit de krant gekopieerde foto’s.

Joomla tem­plates by a4joomla